Historia

Początkiem istnienia rzemiosła człuchowskiego po wojnie datują się z dnia 23 września 1945 roku. W tym dniu na zebraniu wspólnym rzemieślników w Człuchowie powołano do życia organizację pod nazwą Związku Cechów Rzemieślniczych w Człuchowie na ziemiach odzyskanych.

 

Inicjatorem pierwszego zebrania rzemieślników był Edward Babiarski z zawodu rzeźnik z Człuchowa. Gośćmi zaproszonymi byli delegaci Izby Rzemieślniczej w Bydgoszczy oraz Starosta Człuchowa Stanisław Kowalski. W myśl Ustawy Przemysłowej istniał obowiązek należenia do Cechu.

 

Związek Cechów Rzemieślniczych w Człuchowie skupił w swojej organizacji kilka branżowych cechów takich jak: piekarsko-cukierniczy, młynarski, rzeźniczo-wędliniarski, skórzany, krawiecki, fryzjersko-perukarski, rzemiosła mieszane.

 

Pierwszym Starszym Cechu był Edward Babiarski

 

Mimo trudności w zaopatrzenie surowców, rzemiosło rozwija się, powstają nowe zakłady rzemieślnicze, rozwijają się szczególnie rzemiosła budowlane, metalowe, drzewne. Już w 1945 roku czynnych jest 112 zakładów rzemieślniczych. Prężnie działają cechy branżowe np. były 44 zakłady stolarskie.

 

W związku z rozporządzeniem Izbiy Rzemieślniczej w Szczecinie stwierdzającej, że od 1949 roku prowadzić warsztat rzemieślniczy może tylko mistrz, powołano Komisje Egzaminacyjne, które miały pomóc w uzupełnianiu wiadomości zawodowych kandydatów, przygotowując ich do samodzielnego prowadzenia zakładów i szkolenia młodych kadr. Działały również Cechy Okręgowe Stolarzy i Kołodziej w Wałczu, Złotowie (które zlikwidowano w 1948 roku). Prężnie działał również Cech Kowali, który liczył 55 członków.

 

W 1947 roku osiągnięto najwyższy wskaźnik zatrudnienia w rzemiośle, wynoszący 2,3 osoby na jeden zakład. Zdecydowana większość zatrudnionych pracowała w grupie rzemiosł spożywczych, metalowych, odzieżowych i skórzanych, co wskazuje, że prowadziło ono w tym okresie działalność ukierunkowaną na zaspokojenie potrzeb ludności.Rozwojowi rzemiosła w tym czasie towarzyszy przychylny stosunek władz.

 

Wyroby i usługi rzemieślnicze cechowały się wysoką jakością, były wykonywane w terminie i solidnie.

 

W tym czasie rzemiosłozostało w pełni włączone w odbudowę zniszczonego kraju. Zakładano osiągnięcie do 1949 roku poziomu produkcji i usług rzemieślniczych w przeliczeniu na jednego mieszkańca do wartości osiągniętej w latach 1938 - 1939.

 

Decyzją Ministerstwa Przemysłu i Handlu Departamentu Miejscowego z dnia 4 czerwca 1948 roku obszar ówczesnej Izby Rzemieślniczej w Szczecinie podzielony został na cztery okręgi dla których ustanowione zostały Okręgowe Związki Cechów w Koszalinie i Szczecinku. W dniu 6 lipca 1950 roku dokonano podziału województwa szczecińskiego na dwa województwa: szczecińskie i koszalińskie, w ten sposób Słupsk i powiat słupski znalazły się w nowym województwie koszalińskim do którego należał Człuchów i powiat człuchowski.

 

W latach 1948 -1953 nastąpił znaczny spadek liczby indywidualnych zakładów rzemieślniczych. Wpływ na to zjawisko miały zasadniczo trzy czynniki. Polityka podatkowa w stosunku do rzemiosła spowodowała masową likwidację zakładów i przechodzenie rzemieślników do innych działów gospodarki narodowej. Następnym czynnikiem było krytykowane przez społeczeństwo szybkie bogacenie się rzemieślników. Wreszcie wyraźny zanik niektórych rzemiosł, szczególnie na wsi jak kołodziejstwo, bednarstwo, kowalstwo i rymarstwo. Zaostrzono również wymagania w stosunku do rzemiosła i przystąpiono do likwidacji wielu zakładów.

 

Straty spowodowane zniszczeniem rzemiosła okazały się dotkliwe dla społeczeństwa, ponieważ ta dziedzina produkcji swoją specyfiką opartą na ciągłości pokoleniowej została przerwana. W latach 1949 - 1956 rzemieślników zmuszano do pracy w spółdzielniach rzemieślniczych, które w przeciwieństwie do fachowców pozostających wciąż na własnym utrzymaniu, otrzymywały reglamentowane przydziały surowców i ułatwione możliwości zbytu wyrobów przy istnieniu państwowych i spółdzielczych sklepów. Był to najtrudniejszy okres dla rzemiosła. Rzeźnicy, piekarze, mechanicy i inni sprzedawali swoje warsztaty spółdzielniom pracując w nich jako siła najemna.

 

Do znanych, zasłużonych rzemieślników w latach 1945 - 1950 można zaliczyć następujących członków cechu:

 

  • - Jackowiak Aleksander - rymarz z Człuchowa - członek od 1946 roku
  • - Kijanka Roman - szewc z Człuchowa - członek od 1947 roku
  • - Bałtruszewicz Antoni - krawiec z Człuchowa - członek od 1947 roku
  • - Kurlandt Tadeusz - fryzjer z Debrzna - członek od 1945 roku
  • - Kołodziejczyk Kazimierz - ślusarz z Uniechowa - członek od 1945 roku
  • - Kosiński Jan - kowal z Rzeczenicy - członek od 1946 roku
  • - Muzolf Konstanty - kowal z Bińcza - członek od 1946 roku
  • - Kitowski Kazimierz - z Debrzna - członek od 1946 roku
  • - Rojek Władysław - ślusarz z Człuchowa - członek od 1945 roku
  • - Muszyński Jan - krawiec z Debrzna - członek od 1956 roku
  • - Leśny Wiktor - fryzjer z Czarnego - członek od 1945 roku
  • - Kielbratowski Zbigniew - krawiec z Czarnego - członek od 1945 roku
  • - Klugman Wladysław - kowal z Sępólna Człuchowskiego - członek od 1945 roku
  • - Ptaszyński Jan - piekarz z Czarnego - członek od 1945 roku
  • - Olszowy Włodzimierz - kominiarz z Przechlewa - członek od 1946 roku
  • - Urban Józef - kowal z Ględowa - członek od 1946 roku
  • - Winkowski Paweł - fryzjer z Przechlewa - członek od 1945 roku
  • - Stromski Augustyn - stolarz z Koczały - członek od 1946 roku

 

Cech Rzemiosł Różnych w Człuchowie działał prawnie na podstawie Zarządzenia PWRN w Koszalinie z dnia 11.11.1951 roku nr PA II 7/3/50. Ramową działalność Cechu określał Statut Cechu w Człuchowie zatwierdzony przez PPRN w Człuchowie z dnia 23.06.1950 roku.

 

Cech podlegał pod Izbę Rzemieślniczą w Szczecinie. Pierwsze Walne Zgromadzenie Członków Cechu Rzemiosł Różnych odbyło się dnia 30.07.1950 roku w Szkole Zawodowej w Człuchowie. Na stan obecnych wszystkich członków 62, w Walnym Zgromadzeniu uczestniczyło 40 członków. Na Walnym zapoznano zebranych rzemieślników ze statutem Cechu, zarządzeniem Wojewody o powołaniu Cechu i Komisarycznego Zarządu. Starszym Cechu był Jackowiak Aleksander, Podstarszym Cechu - Nowakowski Józef, Sekretarz Zarządu - Bartkowski Józef, Skarbnik Zarządu - Puzowski Franciszek.

 

Z dokumentacji Cechu wynika, że od 1952 roku przez okres dwóch lat Cech był nieczynny, a członkowie organizacyjnie należeli do Cechu w Szczecinku i Złotowie. Akta biurowe zostały przejęte przez Cech w Szczecinku. W okresie od kwietnia 1955 roku do 15 grudnia 1956 roku skład Komisarycznego Zarządu Cechu zatwierdziła Izba Rzemieślnicza w Słupsku. Członkami Zarządu byli: Starszy Cechu - Chmieliński Robert, Podstarszy Cechu - Nickowski Stanisław, Sekretarz Zarządu - Rojek Władysław, Skarbnik Zarządu - Lubiński Jan, Kierownikiem Biura Cechu był w tym czasie do dnia 31 lipca 1956 roku Sarnowski Józef. Biuro Cechu mieściło się w Człuchowie przy ulicy Długiej 42 a od 10 października 1956 roku przeniesiono je do gmachu PPRN w Człuchowie. W dniu reaktywowania Cechu było 65 członków Cechu, a już na 15 grudnia 1956 roku zrzeszonych było 113 rzemieślników. W 1956 roku sytuacja rzemiosła i usług formalnie uzyskała status uzupełnienia produkcji państwowej.

 

Po 1956 roku powstał szereg nowych sklepów, restauracji i warsztatów rzemieślniczych różnych branż, zasilających handel w towary, których nie produkowały przedsiębiorstwa państwowe.

 

W tym czasie w Cechu było 43 uczniów rzemiosła. Według danych z protokołu Walnego Zgromadzenia Członków Cechu z dnia 22.06.1958 roku w tym okresie Cech liczył 160 członków.

 

od 1959 roku do 1973 roku siedzibą Cechu był barak przy ulicy Traugutta 4 w Człuchowie, który został adaptowany z pomieszczeń gospodarczych.

 

W roku 1961 konstrukcja przepisów podatkowych zaczyna być dostososowywana do ówczesnej polityki gospodarczej pod względem rzemiosła. Preferując pewne kierunki stawiano przede wszystkim na szkolenie uczniów zawodu. Stąd przyznanie ulg rzemieślnikom opodatkowanym w formach ryczałtowych. Następnie wprowadzono ulgi podatkowe dla tych rzemieślników, którzy dokonywali w swoich zakładach inwestycji.

 

W 1964 roku wprowadzono szereg udogodnień dla rzemiosła, w szczególności zaprzestano domiarów, obniżono stopę podatkową, usprawniono zaopatrzenie w surowce i maszyny. Wprowadzono udogodnienia w kredytowaniu rzemiosła. Uporządkowano sprawy przydziału lokali i czynszu, obniżono koszty ubezpieczeń społecznych z tytułu zatrudnienia pracowników najemnych. W wyniku tego w latach 1954 - 1964 powstało w Polsce 43370 nowych zakładów rzemieślniczych.

 

Od 1973 roku wykaz rzemiosł był otwarty. W konsekwencji powyższych rozwiązań przyjętych w ustawie, było włączenie do rzemiosła rodzajów działalności, które rzemiosłem dotąd nie były.

 

W latach 1945 - 1989 Człuchów powiększył swoją powierzchnię dwa razy. Największy rozwój przestrzenny miasta obejmował lata 70-te. Na przestrzeni lat zwiększyła się ilość członków cechu i tak w 1975 roku były 220 zakłady rzemieślnicze a zatrudnienie wynosiło 458 osób. W roku 1980 było 388 zakładów rzemieślniczych a zatrudnienie wynosiło 761 osób, w tym 504 pracowników i 197 uczniów. Natomiast na 1 stycznia 1989 roku było już 441 zakładów rzemieślniczych.

 

W kolejnych latach powyższe dane przedstawiały się następująco:

 

  • - 1990 rok - 423 zakłady
  • - 1991 rok - 360 członków i 360 uczniów
  • - 1992 rok - 147 zakładów i 284 uczniów
  • - 1993 rok - 128 zakładów i 336 uczniów
  • - 1994 rok - 123 zakłady i 330 uczniów
  • - 1995 rok - 115 zakładów i  354 uczniów
  • - 1996 rok - 106 zakładów, 109 członków i 332 uczniów
  • - 1997 rok - 105 zakładów, 107 członków i 433 uczniów
  • - 1998 rok - 101 zakładów, 104 członków i 376 uczniów
  • - 1999 rok - 95 zakładów, 96 członków i 348 uczniów
  • - 2000 rok - 92 zakłady, 93 członków i 343 uczniów
  • - 2001 rok - 75 zakładów, 76 czlonków i 244 uczniów
  • - 2002 rok - 83 zakłady, 86 członków i 192 uczniów
  • - 2003 rok - 86 zakładów, 88 członków i 194 uczniów

 

Organizacja rzemieślnicza miała możliwość rozwijania się dzięki dużemu zaangażowaniu się Zarządu Cechu i Członków całej organizacji. W tych latach zakupiono obecny budynek biura Cechu, przeprowadzono remont kapitalny, pobudowano magazyn oraz pawilon handlowo-usługowy na posesji Cechu.

 

Dzięki wprowadzeniu w Cechu działalności gospodarczej w formie wynajmów pomieszczeń w budynku Cechu i Pawilonie Handlowo-Uslugowym a ostatnio w magazynie, możliwe jest utrzymanie organizacji a nawet wykonywanie remontów w obiektach Cechu. Wyremontowano wewnątrz pawilon handlowy, położono nową instalację elektryczną z podziałem liczników na poszczególne sklepy, dwukrotnie kładziono papę na magazynie i pawilonie, odnowiono elewację pawilonu, wstawiono szyby i kraty. Dokonano modernizacji centralnego ogrzewania w biurowcu i pawilonie na dwa odrębme piece olejowe z wymianą grzejników "purmo", zrobiono schody dębowe na II piętro biurowca, zrobiono nowe drzwi wejściowe do budynku biurowego. Dokonano zmiany całego pokrycia dachu blachą, odmalowano pomieszczenia biurowe i klatkę schodową w budynku Cechu. Wymieniono okna na plastikowe, wyłożono glazurą kuchnię i łazienki WC w budynku biurowym Cechu.

 

Przeprowadzenie stałych remontów w Cechu możliwe jest dzięki dużej gospodarności i zapobiegliwości członków Zarządu o wygląd swojej siedziby.

 

W tutejszym Cechu prowadzone jest Biuro Rachunkowe dla członków Cechu jak i dla osób obcych. Z usług Biura Rachunkowego Cechu korzysta przeszło 50 klientów. W ramach Biura Rachunkowego Cechu świadczone są usługi rozliczenia ZUS.

 

W Cechu prowadzone są szkolenia i kursy BHP i PPoż. dla rzemieślników, pracowników i uczniów zakładów rzemieślniczych, różnego rodzaju spotkania, między innymi wykłady przez ekspertów z Niemiec, odnośnie wymogów jakie będą obowiązywać w krajach Unii Europejskiej.

 

Nowelizacja Ustawy o rzemiośle z 2001 roku zobligowała rzemieślników mistrzów szkolących do obowiązkowej przynależności do Izby Rzemieślniczej lub Cechu. W oparciu o Uchwałę Nr 4 z 2002 roku Związku Rzemiosła Polskiego oraz Uchwałę Izby Rzemieślniczej w Słupsku, Cech tutejszy przejął uprawnienia do prowadzenia i sprawowania nadzoru nad przebiegiem szkolenia w rzemiośle. Zarząd Cechu upoważnił do prowadzenia i sprawowania nadzoru nad szkoleniem uczniów w tutejszym Cechu najpierw Kierownika Biura Cechu panią Marię Saganowską, która posiadała specjalne uprawnienia instruktora praktycznej nauki zawodu, obecnie obowiązki te przejęła pani Danuta Budek.

 

Zarząd Cechu i Izba Rzemieślnicza Słupsk w czerwcu 2002 roku zawarli w tej sprawie specjalne pisemne porozumienie dające Cechowi takie uprawnienia.

 

Bardzo dobrze układa się współpraca ze Szkołą Zawodową, Powiatowym Urzędem Pracy w Człuchowie, Starostwem Powiatowym, ZUS-em i innymi instytucjami i urzędami.

 

Dużą zasługą jest aktywność Zarządu Cechu, osobiste zaangażowanie się Starszych Cechu. Nasi członkowie włączają się aktywnie w życie miasta Człuchowa.

 

W październikowych wyborach w 2002 roku w skład Rady Miasta weszli nasi rzemieślnicy: Odolanowski Dariusz, stolarz z Człuchowa i Marcinowski Marek, inżynier, właściciel zakładu montażowego z Człuchowa.